Aydıntepe Yer Altı Şehri - Bayburt

Bayburt’un Aydıntepe ilçesinde yer alan kent, yüzeyden 2-2,5 metre derinde, başka yapı malzemesi kullanılmadan tüf tabakalardan oluşan ana kayanın oyulması ile yapılmış galeriler, tonozlu odalar ve bu odaların açıldığı geniş mekanlardan oluşmaktadır. Yer altı şehrinin, Halde (Khalde) olarak bilinen şehre ait olduğu düşünülmektedir. Aydıntepe’nin eski ismi olan Hart’ın da Hald kelimesinden geldiği görüşü mevcuttur. Ayrıca kentte, Geç Roma ile Erken Bizans dönemlerine tarihlendirilen bir mezarın ortaya çıkarılması, Hıristiyanlık öncesinde de yer altı şehrinin yerleşim gördüğü ve ilk Hıristiyanların burayı sığınmak için kullanmış olabilecekleri ihtimalini de ortaya çıkarmıştır.

Bayburt Kalesi - Bayburt

Zigana ve Kop Dağları'ndan aşılarak ulaşılan Bayburt Kalesi, aynı zamanda Karadeniz’i Basra Körfezi'ne bağlayan ticaret yolunun üzerinde bulunmaktadır. Şehrin kuzeyindeki yalçın kayalar üzerine inşa edilmiş olan kalenin kimler tarafından yapıldığı bilinmemektedir. Bagratlılar zamanında (885-1044) varlığından söz edilen kalenin, miladın ilk yüzyıllarında yaşana mahalli mücadelelerde de rol oynadığı anlaşılmaktadır. Zengin bir tarihi olan Bayburt Kalesi, Roma, Ermeni, Bizans, Arap ve Kommenos hakimiyetlerinde kalmıştır. Kalenin, Türk hakimiyeti sırasında birçok defa onarım gördüğü, kapılarla şehre bakan cephelerdeki burçlarda yoğunlaşan yirmi adet Arapça kitabeden anlaşılmaktadır. 17'si Selçuklu Hükümdarı II. Kılıçarslan’ın oğlu ve Erzurum Meliki olan Tuğrul Şah döneminde yazılan kitabeler, Trabzon İmparatorluğu’ndan gelecek saldırılara karşı kalenin âdeta yeniden inşa edildiğini göstermektedir. Bir müddet Akkoyunluların hakimiyetinde kalan kale, 1514 yılında Osmanlılara geçmiştir. Kanuni Sultan Süleyman dönemine ait bir kitabe mevcut olup kalenin diğer iki kitabesi okunamamaktadır. Zaman zaman işgal ve tahribata uğrayan kale, son olarak 1828-1829 tarihli Osmanlı-Rus Savaşı sırasında büyük çapta tahrip edilmiştir.