Dicle Köprüsü - Diyarbakır

On Gözlü Köprü denilen Dicle Köprüsü, on kesik kemer üzerinde inşa edilen bloklarla Dicle’nin iki yakasını birleştirir. Güney cephesinde, kemerlerle korkuluk arasında yer alan iki satırlık çiçekli kûfî kitâbeden, Mervânoğulları’ndan Nizâmüddevle Nasr zamanında Kadı Ebü’l-Hasan Abdülvâhid tarafından 1064 - 65 yılında Ubeyd adlı bir mimara yaptırıldığı anlaşılmaktadır. Ancak araştırmacılar bu kitâbenin onarım kitâbesi olduğu görüşünde birleşmekte ve eserin çok daha eski bir tarihte yapıldığını kabul etmektedirler. Son defa 1899-1900 yılında onarıldığı anlaşılan köprü, on gözlü olup 180 m uzunluğunda ve 7-8 m genişliğindedir. Yaklaşık aynı seviyedeki farklı boyutlarda sivri kemerlerin en genişi ortadakidir. Menba tarafında üçgen külâhlı sel yaranlar, mansab tarafında da silmeli dikdörtgen dayanak duvarları bulunmaktadır. Bu duvarlar, arazinin topografik yapısına uygun şekilde ve doğudan güneye doğru kıvrılarak hızla akan Dicle nehrinin basıncına karşı koyabilmek amacıyla yapılmıştır. Köprünün inşasında dolgu malzemesi olarak kireç harçlı moloz, kaplamasında ise şaşırtmalı teknikte uygulanmış farklı boyutlardaki kısmen devşirme kesme taşlar (bazalt) kullanılmıştır; korkuluklar ise moloz ve kesme taştan yapılmıştır. Güney cephesindeki kitâbenin bitiminde, benzerlerine özellikle Artuklu ve Selçuklu yapılarında rastlanan başı cepheden işlenmiş bir arslan kabartması yer alır. Bu kabartmanın en yakın örnekleri Diyarbakır surlarındaki Harput Kapısı ile Mardin Kapısı’nda görülmektedir.

Hasan Paşa Hanı - Diyarbakır

Hasan Paşa Hanı Ulu Cami’nin doğusundadır. Osmanlı Dönemi Valilerinden Vezirzade Hasan Paşa tarafından 1573 yılında yaptırılmıştır. Avlulu, iki katlı olarak inşa edilmiştir. Avlunun ortasında sütunlu ve üstü kubbeli bir şadırvan bulunmaktadır.

Malabadi Köprüsü - Diyarbakır

Diyarbakır’ın Silvan ilçesindeki Malabadi Köprüsü, 1147 tarihli inşa kitabesine göre, Artukoğulları Beyliği döneminde İlgazi oğlu Timurtaş tarafından inşa ettirilmiştir. Evliya Çelebi’ye göre ise köprü, Abbasiler dönemine aittir ve Abbasi hanedanına mensup zengin bir tüccarın hayrat için köprüyü yaptırdığını seyahatnamesinde anlatır. Tanıtma Genel Müdürlüğü Arşivi, Servet Uygun Anıtsal bir mühendislik ve mimarlık başyapıtı olan tarihi Malabadi Köprüsü, tek kemerlidir ve köprüye iki yoldan girilir. Köprü uzunluğu yaklaşık 150 metredir. Köprünün içinde insanların dinlenmesi, yatması ve dış tehlikelerden korunması için odalar yapılmıştır. Ulaşımı sağlamakla birlikte birçok fonksiyonu olan bu sanat harikası köprünün üzerindeki insan, güneş ve aslan figürlü kabartmalar dikkat çekicidir.