Somuncu Baba Camii Ve Türbesi - Malatya

Darende İlçesi'nin Zaviye Mahallesi’nde bulunan Somuncu Baba Türbesi, Somuncu Baba Camii ve Balıklı Göl ile bir arada bulunur. Türbenin yapım tarihine ait bilgi bulunmamakla birlikte caminin minaresi 1686 tarihlidir. Caminin ortasında türbe bulunmakta ve onun içerisinde de Cumhuriyet devri ahşap işçiliği ile yapılmış bir sanduka yer almaktadır. Türbeyi içinde muhafaza eden Şeyh Hamit-i Veli Zaviyesi’ne ait olan caminin yıkılması ile yerine bugünkü taş ve ahşap malzemeden inşa edilen cami yapılmıştır. Caminin güney yönünde, bugün kütüphane olarak kullanılan dikdörtgen bir oda vardır. Türbe içinde taş mimarili kabirler bulunmaktadır. Ayrıca caminin bodrum katında, Somuncu Baba Müzesi bulunmaktadır. Somuncu Baba Kimdir? Somuncu Baba, Şeyh Hamîdüddin Aksarâyî adıyla da bilinir. Asıl adının Abdullah olduğu anlaşılan Şeyh Hamîdüddin kaynakların pek çoğunda Kayserili diye gösterilir. Hamîdüddin Aksarâyî, Erdebil Tekkesi’nde seyrüsülûkünü tamamladıktan ve bir süre inzivâ hayatı yaşadıktan sonra şeyhinin emriyle Anadolu’ya dönüp Bursa’ya yerleşti. Bu dönemde onun eşeğiyle ormandan odun getirip bu odunlarla ekmek pişirdiği ve ekmekleri sırtına yüklenerek sokak sokak dolaşıp “somunlar, müminler!” diyerek halka dağıttığı rivayet edilir. Kendisine Etmekçi Koca veya Somuncu Baba lakabının verilmesi de bundan dolayıdır.

Yusuf Ziya Paşa Camii - Malatya

İzzetiye Mahallesi, Mücelli Caddesi üzerinde yer alan cami 14,50 x 7,50 metre ebadında dikdörtgen bir plan üzerine yapılmıştır. Yan duvarları taştan yapılan ana mekânın üzeri dört ahşap sütunun taşıdığı ahşap çatı ile örtülmüştür. Güney duvarının ortasında basit bir şekilde yapılan mihrabı yer almıştır. Son cemaat mahalli, altı tane sütunu birbirine bağlayan kemerlerin üzeri yine ahşap çatı ile örtülmüştür. Son cemaat yerinin batısında sonradan yapılan minare ile doğuda birbirine açılan iki adet tonozlu mezar yer almaktadır. Giriş kapısı üzerinde kitabesi bulunmaktadır. Giriş kapısı üzerinde yer alan altı beyitlik manzum kitabede H. 1207 (M. 1792) tarihi bulunmaktadır. Cami Diyarbekir Valisi ve Maden-i Humayun Emini olan Yusuf Ziya Paşa’nın oğlu Şa’di Paşa tarafından annesi Ayşe Hanım için yaptırılmıştır. Son cemaat mahallinin doğusunda birbirine açılan iki adet tonozlu mekânda üç mezar bulunmaktadır. Birinci mezar H. 1256 (M. 1840) doğumlu Maraşlı Süleyman Paşa’nındır. İkinci mezar R. 1302 (M. 1887) tarihinde ölen Şakir Paşa’nın kızı Hamidiye hanıma aittir. Üçüncü mezarın ait olduğu şahıs belli değildir. Mezar şahidesinde R. 1316 (M. 1901) tarihi yazılıdır.

Zeynel Abidin Türbesi - Malatya

Türbenin Hz. Hüseyin’in oğlu İmam Zeynel Abidin Hazretleri’ne ait olduğu düşünülmektedir. İmam Zeynel Abidin Hazretleri'nin kutsal emanetlerini babası İmam Hüseyin'den Kerbelâ’da teslim aldığı rivayet edilmektedir. Türbenin herhangi bir kitabesi mevcut değildir. Zeynel Abidin Türbesi, Karakaya Barajı suları altında kalmaması için şimdiki yeri olan Malatya Battalgazi İlçesi Atabey İskelesi yakınına taşınarak yeniden inşa edilmiştir.