Mevlevihane Müzesi - Antalya

Mevlevihane Müzesi; Yivli Minare Külliyesi içinde yer alan Mevlevihane, Hamam, Zincikıran Mehmet Bey Türbesi ve Nigâr Hatun Türbesi’nden oluşan bir yapı kompleksidir. Müze olarak kullanılan bu binalarda, Mevlevilik hakkında bilgilendirme panoları, canlandırmalar, kıyafetler ve Mevleviliğe ait eşyalar sergilenmektedir. Aynı zamanda İslam felsefesi ve düşüncesi dersleri, Mesnevi ve Divan okumaları, seminerler, tasavvuf müziği dinletileri, sema ayinleri gibi etkinlikler de yapılmaktadır. Müze, Antalya Kaleiçi’ndedir. Tanıtma Genel Müdürlüğü Arşivi Mevlevihane yapısı, Yivli Minare’nin de bulunduğu yapılar topluluğu içinde yüksekçe bir teras üzerinde yer almaktadır. Dikdörtgen formlu, iki katlı kâgir bir yapıdır. Güney cephedeki kemerli bir kapı ile girilen ana mekânın doğusunda sivri tonozla örtülü bir eyvan; kuzeydoğusunda bir, kuzeyinde iki, batısında ise üç adet beşik tonoz örtülü oda bulunmaktadır. Bu odaların Mevlevihane’de kalan dervişler tarafından kullanıldığı düşünülmektedir. Yapının Selçuklu döneminde bir Mevlevihane veya tarikat binası olarak inşa edildiği söylenmekte ise de 19. yüzyıla ait bir kaynakta “sahibu-l hayrat vel-hasenat” denmek suretiyle Mevlevihane’nin banisi ve vâkıfı olarak Şehzade Korkut’a atıfta bulunulur. Buna dayanarak, söz konusu yapının 16. yüzyılın başlarından itibaren Osmanlı döneminde Mevlevihane olarak fonksiyon gördüğü anlaşılmaktadır. Nitekim 17. yüzyılda Evliya Çelebi de yapının Mevlevihane olarak kullanıldığından bahseder. Külliye içindeki hamam yapısı, Mevlevihane Hamamı, Yivli Minare Hamamı veya Yivli Minare Külliyesi Hamamı gibi isimlerle anılmaktadır. Ne zaman inşa edildiği tam olarak bilinmemektedir. Dikdörtgen bir plana sahiptir. Hamamın; planı, boyutları ve konumu ile kalabalık gruplara hizmet vermekten ziyade özel kullanıma uygun olarak tasarlandığı düşünülmektedir. 13. yüzyılın ilk çeyreğinde “saray hamamı” olarak inşa edildiği yönünde görüşler bulunmakla birlikte, 16. yüzyılın başlarından itibaren Mevlevihane’nin hamamı olarak fonksiyon gördüğü bilinmektedir. Nigâr Hatun, 1450-1503 yılları arasında yaşamış, II. Bayezid’in oğlu Şehzade Korkut’un ve kızı Fatma Sultan’ın anneleridir. Şehzade Korkut Manisa’dan Antalya Sancak Beyliği’ne atandığında oğlu ile birlikte geldiği, aynı yıl öldüğü ve Antalya’ya gömüldüğü bilinmektedir. Nigâr Hatun Türbesi, aralarında yer yer devşirme mermer parçalarının da kullanıldığı düzgün kesme ve moloz taş ile tuğla kullanılarak inşa edilmiştir. Üslup olarak Selçuklu türbelerini andıran yapının, kesin olarak tespit edilememekle birlikte en erken 15. yüzyıl Osmanlı döneminde yapılmış olabileceği anlaşılmaktadır. Zincirkıran Mehmet Bey Türbesi, düzgün yonu taştan inşa edilmiş olup kare kaide üzerinde yükselen sekizgen gövdeli ve piramidal külahlı bir yapıdır. İçeride daha önce çiniyle kaplı olduğu söylenen üç sanduka bulunur. Kapı üzerindeki iki satırlık sülüs istiflerle doldurulmuş mermer kitabede Yunus Bey oğlu Mahmut oğlu Muhammed tarafından, merhum oğlu Ali için 1377 tarihinde inşa ettirildiği yazılıdır.

Yivli Minare Camii - Antalya

Antalya’nın tarihi kent merkezi olan Kaleiçi’nde yer alan Yivli Minare, Anadolu Selçuklu Hükümdarı I. Alaaddin Keykubat zamanında (1220-1237) inşa edilmiştir. Etrafında zamanla bir külliye şekillenmiş olup külliyenin ana yapısını Yivli Minare, Yivli Minare Camii veya Alâeddin Camii olarak da bilinen ulucami oluşturmaktadır. Tanıtma Genel Müdürlüğü Arşivi Antalya’nın sembolü olan Yivli Minare, zeminden yukarı doğru; kaide, pabuç, tambur, gövde, şerefe, petek ve külah bölümlerinden oluşmaktadır. Blok kesme taşlar üzerine tuğladan inşa edilmiş olup üstte, köşelerden pahlanarak yükseltilmiş sekizgen bir kasnağa dönüşmektedir. Bu sekizgen kasnak, taş ve tuğla dizileriyle oluşturulan pano şeklinde tasarlanmış nişlere bölünmüştür. Batı cephesindeki nişlerde inşa kitabesi yer alır. Kuzey cephesindeki küçük bir kapıdan, doksan basamaklı bir merdivenle minareye çıkılmaktadır. Minarenin yüksekliği otuz metre kadardır. Yapıldığı dönemde tasarımıyla Anadolu Türk mimarisinde yeni bir biçimin denendiği minare; yivli formuyla yani “yarım daire profilli çıkıntılar yapan örgü düzeni” ile oldukça dikkat çekicidir. Kırmızı tuğla örgülü dilimli gövdesi, çini mozaik süslemeleri, kufi yazıları, mukarnaslı şerefesi ve sağır nişleri ile yapısal olduğu kadar sanatsal değeri ile de önem taşımaktadır. Bunların yanında caminin, altı kubbeli ibadet mekânı ile Anadolu’daki çok kubbeli cami tipinin günümüze ulaşan en eski örneği olduğu kabul edilmektedir. Bu özellikleri ile dünya mirası olarak önerilmekte olan Yivli Minare Camii, 2016 yılından bu yana UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesinde yer almaktadır. Yivli Minare Külliyesi’nin diğer yapıları Atabey Armağan Medresesi, Ulucami Medresesi, Mevlevihane, Yivli Minare Hamamı, Nigâr Hatun Türbesi ve Zincir Kıran Mehmet Bey Türbesi’dir. Kaynaklar: Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü web sitesi. Dünya Mirası Geçici Listesi, “Yivli Minare Camii (Antalya) [2016].”